Zgodnie z Rocznym ramowym planem kontroli Inspekcji JHARS na 2010 rok, w I kwartale wszystkie wojewódzkie inspektoraty IJHARS przeprowadziły kontrolę w zakresie jakości handlowej świeżych owoców i warzyw.

I. CEL KONTROLI

Celem kontroli było sprawdzenie jakości handlowej wybranych gatunków świeżych owoców i warzyw, głównie: jabłek, owoców cytrusowych, owoców kiwi, winogron oraz cebuli, marchwi, selerów korzeniowych, pietruszki korzeniowej i kapusty głowiastej, w zakresie zgodności z wymaganiami norm handlowych (tj. Szczegółowych norm handlowych oraz Ogólnej normy handlowej[1]).

II. ZAKRES KONTROLI

Kontrolę przeprowadzono w 244 podmiotach gospodarczych, w tym w 108 hiper i super - marketach, 80 hurtowniach, 49 małych, średnich i dużych sklepach detalicznych oraz w 4 centrach dystrybucyjnych, u 2 producentów i 1 podmiocie na giełdzie towarowej.

III WYNIKI KONTROLI

Wymagań jakości handlowej, określonych we wspólnotowych normach handlowych nie spełniało 670 partii świeżych owoców i warzyw (co stanowiło 24% wszystkich skontrolowanych partii) o łącznej masie 144,2 t (22% masy partii skontrolowanych), w tym:

* 379 partii owoców o masie 82,9 t,
* 291 partii warzyw o masie 61,3 t.

Ujawnione nieprawidłowości dotyczyły przede wszystkim:

• wymagań odnośnie znakowania,
• wymagań minimalnych,

Ponadto, w odniesieniu do produktów objętych wymaganiami szczegółowych norm handlowych, nieprawidłowości dotyczyły niespełniania:

• wymagań zadeklarowanej klasy jakości,
• wymagań dotyczących wielkości,
• wymagań dotyczących prezentacji.

Niektóre z kontrolowanych partii nie spełniały jednocześnie kilku wymagań określonych w normach jakości handlowej.

Wykres 1. Udział liczby partii oraz masy partii owoców i warzyw nie spełniających wymagań określonych w normach, w stosunku do partii skontrolowanych, z podziałem na gatunki (w %).*



*- gruszki, grapefruity, papryka, pomidory, sałata, kapusta pekińska, szalotka, pietruszka naciowa, czosnek, pory, buraki, pieczarki.

Najwięcej nieprawidłowości w zakresie skontrolowanych gatunków priorytetowych stwierdzono w przypadku jabłek (35% partii niezgodnych i 37% masy partii), a najmniej w przypadku owoców cytrusowych (16% partii niezgodnych i 9% masy partii) oraz winogron (17% partii niezgodnych i 5% masy partii). Stosunkowo niski procent partii niezgodnych stwierdzono także w odniesieniu do kiwi (16% liczby partii) jednakże udział masy kwestionowanych partii tych owoców był wysoki i wynosił 32%.

Jakość handlowa pozostałych gatunków priorytetowych kontrolowanych warzyw była również na niskim poziomie. W przypadku cebuli oraz kapusty głowiastej udział partii niezgodnych z wymaganiami ogólnej normy handlowej wynosił 27% i 25% co stanowiło odpowiednio 42% i 29% kwestionowanej masy.

Inne ustalenia z kontroli

Pozostałe nieprawidłowości dotyczyły umieszczania niepełnych informacji w fakturach i dokumentach towarzyszących (w 65 skontrolowanych podmiotach), niedopełnienia obowiązku przekazania informacji o ilości wprowadzonych do obrotu owoców i warzyw (w 24 skontrolowanych podmiotach) oraz braku legalizacji wag (w 3 skontrolowanych podmiotach).

Objęte kontrolą owoce i warzywa były pochodzenia krajowego - 1562 partie o masie 297,2 t oraz pochodziły z innych krajów UE i krajów trzecich - 1192 partie o masie 358,1 t. Procentowy udział partii niezgodnych w przypadku owoców i warzyw pochodzenia krajowego wynosił 29% partii i 30% masy partii, dla pozostałych krajów UE i krajów trzecich wynosił 15% partii i 14% masy partii.

IV. SANKCJE

W związku z zaistniałymi nieprawidłowościami w zakresie jakości handlowej świeżych owoców i warzyw, wojewódzkie inspektoraty IJHARS zastosowały następujące sankcje:

32 decyzje administracyjne, w tym: 24 decyzje nakazujące poddanie artykułu rolno-spożywczego zabiegom prawidłowego oznakowania, 5 decyzji zakazujących wprowadzenia artykułu rolno-spożywczego do obrotu, 3 decyzje nakazujące poddanie artykułów innym zabiegom (np. sortowania),

145 mandatów karnych, na łączną kwotę 28 250 złotych.

V. PODSUMOWANIE I WNIOSKI

Kontrola skoncentrowana była przede wszystkim na gatunkach warzyw objętych wymaganiami ogólnej nory handlowej, w tym na warzywach korzeniowych, cebuli i kapuście głowiastej (37% wszystkich skontrolowanych partii). Zakres kontroli obejmował ponadto istotne w handlu międzynarodowym gatunki owoców, podlegających szczegółowym normom handlowym, w tym owoce cytrusowe (26% wszystkich skontrolowanych partii), owoce kiwi oraz winogrona (14% wszystkich skontrolowanych partii).

Wykres 2. Udział liczby partii niezgodnych w stosunku do skontrolowanych, z podziałem na rodzaj stwierdzonych nieprawidłowości oraz rodzaj normy handlowej (w %).



Najwięcej nieprawidłowości zarówno w odniesieniu do produktów podlegających ogólnej normie handlowej (GMS) jak i normom szczegółowym (SMS), stwierdzono w zakresie znakowania. W przypadku produktów SMS, najczęściej kwestionowano brak informacji o klasie jakości, kraju pochodzenia oraz nazwie odmiany (umieszczenie tej informacji jest wymogiem obowiązkowym min. dla jabłek i owoców cytrusowych). W przypadku produktów GMS najwięcej niezgodności w zakresie znakowania dotyczyło braku kraju pochodzenia na opakowaniu lub zawieszce w pobliżu produktu oraz podania klasy jakości, pomimo braku deklaracji normy EKG/ONZ dla danego gatunku.

Należy podkreślić, iż znacznie mniej nieprawidłowości stwierdzono w odniesieniu do produktów objętych normami szczegółowymi (20% liczby partii) niż produktów objętych normą ogólną (27% liczby partii). Obserwowana sytuacja wskazuje na to, iż przedsiębiorcy nie dostosowali się jeszcze do nowych przepisów w zakresie jakości handlowej świeżych owoców i warzyw.

W odniesieniu do pozostałych wyróżników jakości handlowej (tj. wymagań minimalnych, wymagań dotyczących klas jakości, prezentacji, wielkości), więcej nieprawidłowości stwierdzono w odniesieniu do produktów SMS (4% liczby partii) niż w przypadku produktów GMS (1% liczby partii), co wynika z restrykcyjności wymagań określonych w szczegółowych normach handlowych.

Wykres 3. Udział liczby partii niezgodnych w stosunku do skontrolowanych, z podziałem na rodzaj normy handlowej w III i IV kwartale 2009 roku oraz I kwartale 2010 roku (w %).



Analizując wyniki kontroli jakości handlowej świeżych owoców i warzyw przeprowadzonych od czasu reformy przepisów na rynku owoców i warzyw (od 1 lipca 2009 roku), należy podkreślić, że jakość handlowa produktów objętych wymaganiami szczegółowych norm handlowych jak i ogólnej normy handlowej utrzymuje się na podobnym poziomie.
W odniesieniu do norm szczegółowych można zaobserwować poprawę jakości. Jakość handlowa produktów objętych ogólną normą handlową uległa pogorszeniu.
_________
[1] Szczegółowe normy handlowe określone zostały dla następujących produktów: jabłek, owoców cytrusowych, owoców kiwi, sałaty oraz endywii, brzoskwiń i nektaryn, gruszek, truskawek, papryki słodkiej, winogron stołowych i pomidorów. Normy szczegółowe w sposób obszerny opisują wymagania jakościowe w odniesieniu do konkretnych produktów, w tym ustalają klasy jakości.